Ortak Diyalog Kütüphanesi

Windows isletim sistemi altinda programcilarin isini kolaylastirmak amaciyla belirli kurallar çerçevesinde pek çok sablon olusturulmustur. Bu sablonlar, çogu kez ilgili oldugu konunun ismine "common" (ortak) kelimesinin getirilmesiyle yapilir (örnegin "common controls" ve bu bölümde inceleyecegimiz "common dialog box library" yani "ortak diyalog kutusu kütüphanesi) ve Windows altinda farkli programlarda çalisirken benzer islemler yaparsaniz benzer arabirimlerle karsilasirsiniz (yani Not Defteri ya da Paint farketmez, Aç veya Ctrl+O dediginiz zaman Dosya Aç diyaloguyla karsilasirsiniz). Bu arabirimler birbirine benzer çünkü hemen hepsi ayni sablondan yaratilirlar. Bu makalemizde, Windows'un programcilara sundugu Ortak Diyalog Kütüphanesi'ni inceleyecegiz.

Diyalog kelimesi, karsilikli konusma anlaminda kullanilir ve programlamada kullanacagimiz diyaloglar da bu tanima uyarlar. Belirli bir islemi yerine getirirken ortaya çikan ve islemin gerçeklestirilmesi için kullanicidan bilgi girisi almaya yarayan geçici pencerelere diyalog ya da diyalog kutusu denir. Sonraki bölümlerde örneklerle görecegimiz gibi kendi diyaloglarinizi tasarlamak mümkündür, ama adindan da anlasilabilecegi gibi ekstra bir islem ister: tasarim. Bir de sunu düsünün: harddiskten dosya açma yetenegine sahip olmasi gereken her program için ayri bir "dosya aç" diyalogu yazacaksiniz...kulaga pek hos gelmiyor. Bu yüzden, Windows'un merhametli ve düsünceli (!) yaraticilari bizim için dosya açma/kaydetme gibi sik yapilan islemlere tekrar tekrar diyalog kutusu yazmamiza gerek kalmamasi için bazi sablonlar yaratmislar ve bu sablonlari ortak diyalog kütüphanesi altinda toplamislar.

Kullanabileceginiz ortak diyaloglar (olmazsa olmaz MessageBox'u saymazsak) sekiz tane: Renk Seç, Bul, Font Seç, Dosya Aç, Yazdir, Sayfa Yapisi, Degistir ve Kaydet. Daha önce de söyledigimiz gibi, her biri için sablonlar hazirlanmis ve sablonlarin kullanimi da su sekilde: kullanmak istediginiz ortak diyalog çesidine özgü bir yapi hazirlayip içini istediginiz sekilde dolduruyorsunuz ve bir fonksiyon çagiriip bu yapinin adresini parametre olarak geçiyorsunuz. Fonksiyon da sablonu istediniz biçimde dolduruyor ve ekranda gösteriyor. Dikkatli okuyucular hemen farkina varmistir, "istediginiz bilgiyi döndürüyor" demedim çünkü bu islemin bu kismi diyalog kutularinin ikisi için farkli gerçeklestiriliyor.

Simdi bahsedecegimiz iki kavram, modal ve non-modal, diyalog kutulari için geçerli ve diyalog kutusuyla kullanicidan istedigimiz bilginin ne zaman programimiza dönecegiyle ilgili. Modal diyalog kutulari, ekranda gösterildigi zaman o programin kontrolünü eline geçiriyor, yani kullanici istenen bilgiyi verene veya diyalog kutusunu kapatana kadar programin akisi duruyor. Modal diyalog kapandiktan sonra program akisina kaldigi yerden devam ediyor. Non-modal diyalog kutulari ise programin pencerelerinden biri gibi hareket ediyor ve programin akisini kesmiyor. Ortak diyalog kutularinin ikisi hariç hepsi modal diyalog kutulari kullanirlar, kullanmayanlar Bul ve Degistir diyaloglaridir. Diger fonksiyonlar diyalog kutusunun istenen bilgiyi almasina veya alamadan kapanmasina göre dogru veya yanlis gibi degerler döndürürken, Bul ve Degistir fonksiyonlari, yaratilan diyalog penceresine bir HWND döndürüyor, böylece diyalog kutusuyla bizzat iletisim kurabiliyorsunuz. Aslinda bütün ortak diyalog kutularinin kontrolünü ele geçirmek mümkün (hook/subclassing) ama makalede bu konulara yer vermeyecegiz (kafa karistirici, bazen zor bile olabilien islemler gerektiriyor).

Ögrenciler bilirler, bir sinava gireceginizde veya geziye katilacaginizda bir yerden basvuru formu ya da dilekçe benzeri bir belge alir, üzerindeki bosluklara kendi bilgilerinizle doldurur ve teslim edersiniz. Ortak diyalog kutulari da benzer bir sekilde yaratiliyor, her ortak diyalog kutusu çesidi için bir yapi olusturuyor ve dolduruyorsunuz. Simdi en çok kulanilan ortak diyalog kutulari olan Aç ve Kaydet için kullanilan yapiyi inceleyelim ve bir örnekle devam edelim:

GetOpenFileName ve GetSaveFileName fonksiyonlari için kullanacagimiz basvuru formu OPENFILENAME yapisi. Yapiyi olusturan elemanlari incelersek:

Gerçekten de çok elemani var bu yapilarin :). Ama merak etmeyin, hepsine ihtiyaciniz olmayacak. 9 tanesini kullanarak son derece islevsel aç/kaydet diyaloglari hazirlayabilirsiniz.

Simdi eskiden attigimiz temellerin üzerinde az önce ögrendiklerimizle birseyler insa etme zamani geldi. Pencere olusturma fonksiyonlari ikinci makaleden tanidik gelebilir (ileride sablon olarak kullanacagiz dememis miydim? :)).

Her zamanki gibi size kopyala-yapistir yerine kendi kodunuzu yazmanizi tavsiye edecegim. Bir de farkettiginiz gibi, örnegimiz sadece Aç ve Kaydet diyaloglarini kapsiyor. Peki kalan alti diyalog ne olacak? Hepsinin yapilarini buraya ayri ayri yazip inceleyebilmek isterdim ama bu durumda makale gerçekten uzun olurdu ve içinde çok sayida tekrar geçerdi, çünkü bütün diyalog yapilarinda kullanilan ortak elemanlar var. Aç ve Kaydet diyaloglarinin kullanimini anladiysaniz diger diyaloglari da bir WinAPI dökümantasyonu ile çalisarak kullanmaniz isten bile degil.